Tuesday, February 25, 2020

Siklone Tropikal ESTHER ho ninia influensia ba Timor Leste

Iha potência atu mosu Anin boot akompanha ho Udan ho intensidade moderado too forte
Imagem satelite Himmawari-8. Fonte: RAMMB/CIRA


DNMG-TL: Sistema baixa pressão ne'ebé  influensia hela kondisaun do tempu iha parte norte continente australiano, agora dadaun tama kategoria siklone tropikal ho pressaun ~ 997 hPa sustenta ho anin ho intensidade ~ 50 km/h sei desloka ba parte oeste no afeta kondisaun tempu Ilha Timor nian hahu iha lokraik dia 26/02/2020 too dia 01/03/2020. Iha período refere iha previzaun ba anin boot akompanha ho udan fraku too forte iha Timor laran tomak, liuliu iha quinta-feira (27-02-2020) too sábado (29-02-2020).
Anin ho velocidade média 25-35 km/h akompanha ho rajada bele sustenta to`o 50 km/h. 
Kondição laloran moderado ba forte iha fim-da-semana né ho altura husi costa norte 1-2.5 metros na costa sul (tasi Timor ) 1.25-4 metros.
Atensaun ba municipios hotu, liuliu Município Lautém, Baucau, Viqueque, Manatuto no Covalima.
Sistema baixa pressão neé sei desloca ba oceano índico no hadook aan husi ita nia região (Timor) iha segunda-feira dia 02-03-2020, mesmo nunee ita sei hetan nafatin impaktu ituan husi sistema refere hodi influência nafatin ita nia padrão anin nian. Sistema baixa pressão ne forma tamba temperatura tasi Timor nian neebé agora sae makas too 31 C  ho suporta husi monção asiático neebé ativo hela no mós influensia. Tuir Klimatologia sistema refere babain mosu entre Ilha Timor no Australia husi fulan novembro too abril cada tinan.
Ba população em geral husu atu toma nafatin atenção ba avisos sira neebé sei fó sai husi órgão competentes (Proteção civil iha iha nível nacional no chefes do suco iha nível suco nian) sira wainhira hetan/ sente ameasa husi eventos extremo refere.

Boletim emitido: 25-03-2020 às 16:00 HL
Boletim válido até: 03-03-2020 às 00:00 HL

Direção Nacional de Meteorologia e Geofísica – Ministério de Transportes e comunicações de Timor Leste.

Friday, February 14, 2020

Previsaun : Udan ho intensidade Moderado too forte Iha fim-da-semana nee(14-16/02/2020)


Iha Potensia ba Alagamento no Inundasaun inklui rai monu




DNMG-Tuir modelus meteorolojikus (ECMWF no GFS) prevista katak komesa husi dia 14/02/2020 too dia 16/02/2020, Timor Leste iha potensia ba udan ho intensidade fraku ba forte iha quaze territorio laran Tomak. Udan nee resultado husi Monsaun aziatiku nebe ativu hela no Ossilasaun Madem-Juliam nebe tama hela ba fase positiva iha continente maritima liuliu iha rejiaun Indonesia no Timor.

Udan  ho karakteristika no durasaun variavel prevista liuliu iha lokraik too kalan. Municipio sira nebe presija toma atensaun mak : Ermera, Bobonaro, Covalima, Manufahi, Aileu, Ainaro, Dili, Baucau, Manatuto, Lautem incklui RAEOA.



Em relasaun ho anin iha fim-da-semana , anin ho intensidade fraku ba moderadu iha parte dadersan no moderado ba forte iha parte meio-dia too lokraik, Atensaun ba rejiaun sira kosta norte (tasi feto),liuliu iha ba area sira neebe estende husi Maubara too Lautem.



Boletim emitido: 14-02-2020 às 17:00 HL
Boletim válido até: 17-02-2020 às 00:00 HL

Direção Nacional de Meteorologia e Geofísica – Ministério de Transportes e comunicações de Timor Leste

Thursday, January 9, 2020

Tempo severo (anin boot acompanha ho udan no rai tarutu) ba fim-da –semana né iha Timor Leste


Iha potência atu kauza estragos ba materiais no kauza transtornos ba população.

DNMG-TL: Tempo severo refere ba fenômeno meteorológico neebé iha potência   atu kausa estragos ba danos materiais quanto privados como públicos  no mos fo risko ba vida, fenômenos sira ne mak hanesan: udan boot, anin boot, rai taruto, granizo (udan ho gelo fatuk), ciclones tropicais no extratropicais, tornados nst.
Ciclone tropical Lili neebe mosu iha fulan maio 2019. fonte: Eurek alert

Sistema baixa pressão neebé sei desenvolve aan iha parte norte continente australiano nian iha sexta-feira kalan (10/01/2020) sei intensifica aan (sai força liu tan) iha fim-da-semana nee, sábado (11/01/2020) no Domingo (12/01/2020) no sei tama ba categoria ciclone tropical tuir modelos ECMWF no GFS hatudu. Sistema refere (baixa pressão) iha possibilidade boot atu kauza tempo instável ba território Timor laran tomak ho kausa anin boot no udan iha fim-da-semana né.

Tuir previsão ba sábado (11/01/2020), dadersan hahu ho kalohan taka iha maioria parte Timor laran tomak no iha parte meio-dia ba kalan acompanha ho udan ho intensidade husi fraku ba to’o forte,depende ba região. Anin husi direção oeste ho intensidade fraku ba moderado iha parte dadersan (5-15 km/h) no moderado ba forte iha parte meio-dia too kalan (15-30 km/h) acompanha ho rajada bele too 45 km/h. Atenção ba áreas  zonas costeiras.

Ba domingo (12/01/2020) dadersan começa ho kalohan taka acompanha ho udan chuvisca iha parte foho liuliu iha região vizinhaça município Ermera nian. Iha parte lokraik acompanha ho udan ho intensidade variável iha Timor laran tomak. Anin husi oeste ho intensidade fraku ba moderado iha parte dadersan (8-18 km/h) no moderado ba forte iha parte meio-dia too kalan (20-35 km/h) acompanha ho rajada bele too 55 km/h. Atenção ba   território Timor laran tomak.

Kondição laloran moderado ba forte iha fim-da-semana né ho altura husi costa norte 1-1.75 metros na costa sul 1.25-2.5 metros.

Sistema baixa pressão neé sei desloca ba oceano índico no hadook aan husi ita nia região iha segunda-feira dia 13-01-2020, mesmo nunee ita sei hetan nafatin impaktu ituan husi sistema refere hodi influência nafatin ita nia padrão anin nian. Sistema baixa pressão ne forma tamba temperatura tasi Timor nian neebé agora sae makas too 31 C  ho suporta husi monção asiático neebé ativo hela no mós influensia husi Oscilação Maddem-Juliam ( MJO) nebe oras né iha hela fase ativa hodi intensifica processo convecção ( formação udan bém) iha ita nian região.
Temperatura superficie tasi nian. fonte: GFS


Ba população em geral husu atu toma nafatin atenção ba avisos sira neebé sei fó sai husi órgão competentes sira hanesan Proteção civil iha iha nível nacional no chefes do suco iha nível suco nian  wainhira mosu evento extremos.

Boletim emitido: 09-01-2020 às 17:00 HL
Boletim válido até: 14-01-2020 às 00:00 HL

Direção Nacional de Meteorologia e Geofísica – Ministério de Transportes e comunicações de Timor Leste.

Monday, January 6, 2020

Temporada Anin começa iha Timor Leste


sons da natureza-vento forte


DNMG-TL:  Depois de dia 28 de dezembro de 2019, monção asiático (anin neebé huu husi continente asiático ba continente australiano) hahu estabelece iha região Timor nian. Anin refere (monção)  mak halo Ilha Timor simu  udan been ba período mais ou menos fulan 6, climatologicamente to’o fulan maio.

Tuir climatologia, iha tinan ida nia laran, monção asiático mak responsável ba quase 55 % ba udan been iha ita nian rai. Sistema seluk hanesan : ENSO ( El Nino Southern oscillation), IOD ( Indian ocean Dipole), MJO (Maddem-Julian Oscilation), Ciclones tropicais no sistemas convectivos locais hanesan: Brisas Maritimas  mak kausa udan been 45 % seluk.

Sistemas sira neé além de sira intefere padraun udan been (precipitação), sira mos interfere padrão varáveis meteorológicos seluk nian hanesan: intensidade no direção  anin, pressão do ar, temperatura do ar, umdidade do ar , corrente no temperatura tasi nian.

Ba segunda semana fulan janeiro 2020, mais especificamente dia 06/01/20 ba oin, anin começa aumenta ninia intensidade, dadersan ho itensidade fraku ba moderado ( 1-15 km/h) no meio-dia ba kalan, anin ho intensidade moderado ba forte ( 15-25 km/h) acompanha ho rajada bele too 50 km/h. Região sira neebé mak iha possibilidade boot atu experimenta anin ho intensidade boot mak hanesan : parte tasi ninin costa norte nian, liuliu ba região hirak neebé tamba ba município: Liquiça, Díli, Manatuto, Baucau, Lautém no mós ba município Viqueque.

Em relação ba condição tasi nian, temperatura tasi oras né 29 C iha costa norte no 30 C iha costa sul. Laloran nian aa husi 1.25 – 2.50 metros de altura.

Ba população em geral husu atu toma nafatin atenção ba avisos sira neebé sei fó sai husi órgão competentes (Proteção civil iha iha nível nacional no chefes dos sucos iha nível suco nian)  sira wainhira mosu evento extremos.

Boletim emitido: 06-01-2020 às 11:45 HL

Direção Nacional de Meteorologia e Geofísica – Ministério de Transportes e comunicações de Timor Leste.

Friday, January 3, 2020

Risku temporal (Udan boot ho anin ) iha fim da semana nee

Chuva forte- fonte: tempo.pt
Risku temporal ( Udan ho Anin ) ba  fim de semana nee, liuliu iha dia 04-01-2020 ba Timor Leste.

Sábado komesa ho kalohan taka iha maioria Timor laran Tomak. Meio-dia too lokraik iha possibilidade boot ba udan fraku too forte.

Atensaun especial ba udan boot : Kailako, Hatolia, Gleno, Aileu, Maubisse, Same, Alas, Turiskai, Fatuberliu, Laklubar, Barique, Manatuto, Laleia, Vemasse, Venilale, Ossu, Viqueque,Baguia, Kelikai, Illomar. Risko be sae no rai halai eminente.

DNMG-TL : Modelus meteorolojikus ( ECMWF, GFS no MeteoBlue) hatudu katak iha fim da semana né liuliu iha sábadu dia 04 de janeiro de 2020 lokraik , Timor Leste sei experimenta udan ho nia intensidade fraku ba moderado ba rejiaun kosteiras sira no moderado ba forte ba rejiaun central no montanhosas. Atensaun especial ba rejiaun sira neebe temi iha leten.

Domingo (05-01-2020), dadersan atmosfera estavel akompanha ho kalohan . Meiodia ba lokaraik udan fraku ba moderado ba Timor laran tomak, liuliu iha parte montahosas no central Ilha Tomor nian.

Previzaun ba anin, komesa husi dia 04/1/2020, anin huu ho nia intensidade moderado ba forte  iha parte tasi ninin iha costa norte nian Dili, Manatuto, Baucau no Lautem) akompanha ho rajada bele too 45 km/h.

Parte central fraku ba moderado ho rajada bele too 25 km/h.

Direção Nacional de Meteorologia e Geofísica de Timor Leste (DNMG-MTC)

Previsão emitada: 03-01-2020  às 15:00
Previsão válida até: 06-01-2020 às 00:00


Monday, December 23, 2019

Previzaun do tempo ba festa Natal 2019


Ba hirak neebe prepara aan ba Festa Natal tinan nee, concerteza prekupa ho kondisaun do tempo ba loron refere hodi prepara aan diak liu tan ba lorn boot ne

Perguntas barak liu neebe ita halo mak " sei udan ka lae ?"

Tuir predisaun nebe halo husi  Diresaun Nasional Meteorolojia no  Jeofizika (DNMG iha sigla portugues) , maioria modelo meteorologico ( ECMWF, GFS no METEOBLUE) : ferramenta neebe meteorologistas sira uza hodi analiza kondisaun atmosfera atual no halo predisaun ba kondisaun atmosfera iha  futuru,  hatudo katak kondisaun tempo ba dia 24 too 26 de dezembro de 2019 , em geral atmosfera estável iha parte dadersan. Iha parte lokraik ba kalan, kalohan taka  acompanha ho udan chuvisca iha maioria parte central  ilha Timor nian, liuliu iha região montanhosas nian.


Ba dia 24 no 25 de dezembro de 2019 ( festa natal)
Dadersan maioria naroman, no lokraik kalohan sei desenvolve ann hodi  ba rejiaun sira hanesan:  Díli,Liquisa, Manatuto, Suai, Same,Viqueque,Lospalos no RAEOA.
Região seluk, ba parte lokraik akompanha ho  kalohan taka no iha possibilidade udan chuvisca ou fraku.

Ba dia 26 de dezembro de 2019
Dadersan maioria naroman, no lokraik kalohan sei desenvolve aan hodi  taka bele kauza udan fraku too moderado ba regiões central no leste Ilha Timor nian. Liuliu ba hirak nebe iha parte foho.

Anin ho diresaun variável , ho intensidade fraku husi 5- 10 km/h.

Laloran:
Kosta Norte: 0.5-0.75 metros
Kosta Sul: 0.5-1 metros


Temperatura prevista iha fim da semana né:
-Máxima: Iha Manufahi ho valor 35 C
-Miníma: Iha Ermera ho valor 20 C


Mak deit, ami husi DNMG hatoo ami nia  boas festas do santo natal 2019 ba ita hotu.



AVISO

                                                              LALORAN TASI BO’OT DNMG - Fo hatane ba comunidade sira nebe maka f...